Ceza hukuku, hangi davranışların suç olduğunu ve bu suçlara uygulanacak ceza ve güvenlik tedbirlerini belirleyen, temel kaynağı Türk Ceza Kanunu olan kamu hukuku dalıdır. Bu içerikte ceza hukukunun amacını ve temel ilkelerini, ilgili mevzuatı, ceza türlerini, ceza yargılamasının aşamalarını, ağır ceza ve asliye ceza mahkemelerinin görev alanlarını ve ceza avukatının görevlerini bulabilirsiniz.
Ceza Hukuku Nedir?
Türk Ceza Kanunu kapsamında suç sayılan eylemler hakkında yaptırım uygulanması ceza hukukunun alanına girmektedir. Ceza hukuku toplumun huzurlu ve barış içinde yaşama hakkından dolayı olmazsa olmaz bir unsurdur. Toplumun barış ve refah içinde yaşaması gayesinin yanında suç işleyen kişilere yaptırım uygulayarak, suçluların ıslah olmasını, yaptığı kanuna aykırı eylemi karşılıksız bırakmayarak mağdurların haklarının korunması ve suçu işleyen faillerin cezasını çektikten sonra topluma kazandırılmaları da ceza hukukunun temel amaçları arasında yer almaktadır
Günümüzde sosyal ve kültürel değişimler, ekonomik ve teknolojik ilerlemeler, sanayileşme, kentleşme ve modernleşme süreçlerine bağlı olarak suç unsurları da zaman zaman değişim göstermektedir. Suç sayılabilecek eylemlerin nitelikleri değişebilmektedir. Zaman zaman günümüzde suç sayılan bir eylem öncesinde suç sayılmamakta, geçmişte suç sayılan bir eylemin de suç sayılmama ihtimali bulunabilmektedir. Yahut bu suçlara karşı verilen cezalar zamanla ağırlaştırılabilmekte ya da hafifletici sebeplerle azaltılabilmektedir. Bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen suçlar bu değişimin en belirgin örneğidir; bu suçlar bilişim hukuku ile ceza hukukunun kesişim alanında yer alır.
Hukuk evrensel ve her ülkenin kendi iç hukuk kuralları olarak iki farklı durumla ayrılmaktadır. Aynı eylem bir ülkede suç teşkil ederken bir diğer ülkeden bu eylem suç olarak nitelendirilmeyebilir. Örneğin ; Dubai'de yasalara Ramazan ayında iftardan önce insanların yemek yemesi yasaktır. Eğer bu yasak çiğnenirse önce kişi uyarı alacak daha sonra da uyarı hapis cezasına dönüşebilmektedir Hangi ülke ya da toplum da işlerseniz işleyin suç olarak kabul edilecek evrensel suçlar da bulunmaktadır. Bu evrensel suçlar ise genellikle insanlığa karşı işlenen suçlardır. Ceza hukuku, kanunlar ışığında yasaklanmış olan davranışları gerçekleştiren veya yapılması gerekenleri yapmayan kişilerin cezalandırılması işlevini gördüğü kadar ; bireylerin yasaklanmış ve serbesti alanlarının belirlenmesi suretiyle onların haklarını koruyan bir işleve de sahiptir.
Ceza hukuku bu bahsettiğimiz tüm bu suç ve ceza kavramlarını ayrı ayrı incelemektedir. Ceza hukuku kapsamında yapılan bir eylemin karşılığının suç teşkil edip etmediği, hangi eylem ve hareketlerin suç sayıldığı, aynı suç içinde ayrılan yönleri, maddi ve manevi unsurları, cezasının kapsamı ve sınırları, ceza tayini şekli ve usulü, suçu ortadan kaldıracak olan nedenler, bir ceza alınacaksa cezayı azaltan ve arttıran nedenler, uygulanması gereken temel ilkeler tek tek araştırılıp kurallarla ve kanunlarla düzenlenmiştir.
Ceza Hukuku Mevzuatı ve Kaynakları
Ceza hukuku mevzuatı denildiğinde akla ilk gelen kanunlar şunlardır:
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK),
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK),
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun,
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu,
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar Kanunu gibi özel ceza kanunları,
- 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu.
Ceza Hukuku Hangi Davalara Bakar?
Geçmişten günümüze, insanlar toplum içinde yaşadıkları sürece suç ve suçlu kavramları da var olmuştur. Toplumun düzenini bozan her türlü suç, bireyler arası ilişkilerde çatışma ve huzursuzluk yaratır. Suça maruz kalan kişiler ve suç işleyenler aynı topluma ait olduklarından, adaletin sağlanması ve toplumsal düzenin korunması için ceza hukukunun devreye girmesi gerekmektedir. Ceza hukuku, toplum içinde işlenen suçları ve bu suçlara maruz kalan kişileri ilgilendiren davalara bakar. Suçtan zarar gören kişi ceza davasına katılabileceği gibi, uğradığı zarar için ayrıca tazminat hukuku kapsamında maddi ve manevi tazminat da talep edebilir.
Ceza Hukuku Genel Hükümleri Nelerdir?
Ceza hukuku ilkeleri, geniş bir yelpazede farklı suç tiplerini ve bu suçlara ilişkin davaları kapsar. Avukat, işlenen suçlarla ilgili olarak hem mağdurları hem de suç şüphesi altında olan kişileri adalet önünde savunurlar. Ceza hukuku genel hükümler ve ceza hukuku öze hükümler olarak ayrı incelenir. Ceza genel hukuku olarak da adlandırılan genel hükümler; suçun unsurları, kusur, teşebbüs, iştirak, içtima ve hukuka uygunluk sebepleri gibi tüm suçlar için ortak kuralları inceler. Özel hükümler ise kasten öldürme, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi her bir suç tipini ayrı ayrı düzenler. Bunların yanında askeri suçları düzenleyen askeri ceza hukuku ile vergi kaçakçılığı gibi suçları kapsayan ve vergi hukuku ile iç içe geçen vergi ceza hukuku da özel alanlar olarak öne çıkar.
Ceza Muhakemesi Hukuku Nedir?
Ceza muhakemesi hukuku, ceza muhakemesini düzenleyen hukuk dalıdır. Ceza muhakemesinin ilke ve esaslarını ortaya koyan ceza muhakemesi hukukunun amacı, insan hakları ihlallerine yol açmadan maddi gerçeği araştırıp bulmaktır.,
Ceza usul hukuku veya ceza yargılaması hukuku olarak da bilinen bu alanda süreç genel olarak şu aşamalardan oluşur:
- Soruşturma: Cumhuriyet savcısının suç şüphesini öğrenmesiyle başlar; ifade alma, delil toplama, gözaltı ve tutuklama işlemleri bu aşamada yapılır.
- İddianame: Yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir; aksi halde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
- Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlar; duruşmalar yapılır, deliller tartışılır ve hüküm verilir.
- Kanun yolları: Karara karşı istinaf ve temyiz yollarına başvurulabilir.
- İnfaz: Kesinleşen hükmün yerine getirilmesidir.
Ceza Hukukunun Temel İlkeleri Nelerdir?
Ceza hukukunun temel ilkeleri aşağıda sayılmıştır:
- Kanunilik İlkesi,
- Kusursuz Ceza Olmaz İlkesi,
- Cezaların Kişiselliği İlkesi,
- Hümanizm İlkesi,
- Hukuk Devleti İlkesi.
- Orantılılık İlkesi,
- Masumiyet Karinesi (suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz).
Ceza hukuku ilkeleri, devletin cezalandırma yetkisini sınırlayarak bireyi keyfi uygulamalara karşı korur.
Ceza Hukukunda Ceza Türleri Nelerdir?
Türk Ceza Kanunu'na göre suç karşılığında uygulanan cezalar hapis cezaları ve adli para cezası olmak üzere ikiye ayrılır:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası: Hükümlünün hayatı boyunca sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilir.
- Müebbet hapis cezası: Hükümlünün hayatı boyunca devam eder.
- Süreli hapis cezası: Kanunda aksi belirtilmedikçe 1 ay ile 20 yıl arasında olabilir.
- Adli para cezası: Gün sayısı ile bir gün karşılığı miktarın çarpılmasıyla hesaplanır.
Ceza Hukukunda Avukatın Görevleri
- Müvekkilin ifadesinin alınması sırasında bulunma,
- Gözaltı ve tutuklama kararlarına itiraz etme,
- Soruşturma dosyasını inceleme ve delil toplama sürecine katkıda bulunma.
- Mahkeme sürecinde müvekkilin savunmasını yapma,
- Delillerin mahkemede sunulması ve müvekkil lehine argümanlar geliştirme,
- Yargılama sonucunda verilecek kararlara karşı temyiz başvurusu yapma.
- Şikayet dilekçelerinin hazırlanması ve savcılığa sunulması,
- Mağdurun haklarının korunması için gerekli hukuki adımların atılması,
- Mağdurun yargı sürecinde temsil edilmesi.
Ceza davalarında atılan her adım kişinin özgürlüğünü doğrudan etkilediğinden, sürecin ifade aşamasından itibaren deneyimli bir ceza hukuku avukatı ile yürütülmesi büyük önem taşır. Bir ceza hukuku avukatı ayrıca uzlaştırma süreçlerinde de müvekkilini temsil eder.
Vekalet Ücreti Ne Kadar?
Ağır ceza davalarında avukatlık ücreti avukat ile müvekkil kendi aralarında kararlaştırabilirler. Avukatlık Ücreti Resmi Gazete'de yayımlanan ücretlerden az olamaz.
Ağır Ceza Mahkemeleri Hangi Davalara Bakmakla Görevlidir?
Ceza hukukunda suçların yargılanma aşamasında uygulamada bazı istisnalar dışında ağır ceza mahkemeleri aşağıda saydığımız suçlara bakmakla görevlidir. Bunlar ;
- Kasten adam öldürme suçu (TCK md. 81, 82),
- Kültür ve Tabiat Varlıklarının Yurt Dışına Çıkarılması Suçu (KTVKK madde 32 ve madde 68)
- Nitelikli dolandırıcılık suçu (TCK md. 158),
- Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçu (TCK md220)
- Silah Ticareti, Kaçakçılığı, İmalatı, Nakledilmesi Suçunun Cezası (6136 Sayılı Kanun Md. 12 )
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu (TCK md. 87/4),
- Uyuşturucu ticareti yapma suçu TCK md. 188
- Taksirle ölüme neden olma (TCK md. 85/2),
- Yağma (Gasp) suçu (TCK md. 148, 149),
- Zimmet suçu (TCK md. 247),
- Rüşvet suçu (TCK md. 252),
- Resmi belgede sahtecilik suçu (TCK md. 204/2),
- Hileli iflas suçu (TCK m. 161)
- Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar,
- Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar,
- Milli savunmaya karşı suçlar,
- Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk,
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun kapsamına giren propaganda yapma suçu ve örgüt üyeliği suçu vb. siyasi nitelikli suçlar bunlara örnek olarak gösterilebilir.
Failin cezasının kanunda karşılığı ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis yatmasını gerektiren suçlara (kanunda belirtilen üst sınırı 10 yıldan fazla olan tüm suçlar) ilişkin ceza davalarına bakan görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. (5235 Sayılı Kanun 12. maddesi). Türk Ceza Kanunu 197/1 maddesinde düzenlenen parada sahtecilik suçu ve Türk Ceza Kanunu 188. maddesindeki uyuşturucu madde imal veya ticareti suçu ile ilgili davalarda kanunda yazan ceza üst sınırı sebebiyle görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.
Hani suçun hangi mahkemenin görev alanına girdiğinin belirlenmesinde cezanın ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler göz önünde bulundurulmaksızın kanunda yer alan suça karşılık gelen cezanın üst sınırı dikkate alınır.
Ağır Ceza Davaları Avukatlık Ücreti
Ağır ceza davalarında avukatlık ücreti avukat ile müvekkil kendi aralarında kararlaştırabilirler. Avukatlık Ücreti Resmi Gazete'de yayımlanan ücretlerden az olamaz.
Asliye Ceza Mahkemeleri Hangi Davalara Bakmakla Görevlidir?
Ceza hukukunda eyleme karşılık gelen suçun belirlenmesinin ardından suç teşkil eden eylemin yargılanmasında görülecek olan davanın Ağır Ceza Mahkemesi'nde mi Asliye Ceza Mahkemesi'nde mi görüleceği hususu kanun maddesinde ilgili suç için öngörülen hapis cezasının üst sınırı dikkate alınarak belirlenir. Suça karşılık gelen cezanın üst sınırı 10 yıldan veya daha az bir cezayı gerektiriyorsa bu davada görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Bu durumdaki tek istisna özel bir düzenleme ile başka bir mahkemenin görevli kılınması durumudur.
Hani suçun hangi mahkemenin görev alanına girdiğinin belirlenmesinde cezanın ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler göz önünde bulundurulmaksızın kanunda yer alan suça karşılık gelen cezanın üst sınırı ve bu üst sınırın 10 yıldan az olması dikkate alınır. Asliye ceza mahkemeleri, Türk Ceza Kanununda aşağıda örnek olarak belirttiğimiz suçlarla ilgili davalara bakmakla görevlidir. Bunlar ;
- Taksirle adam yaralama suçu,
- Hakaret suçu
- İthalat Kaçakçılığı Suçu ve Cezası
- Kadına Şiddet Suçu,
- Senette Sahtecilik Suçu,
- Dolandırıcılık Suçu,
- Bilişim Suçları,
- Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu,
- Basit dolandırıcılık suçu (TCK md. 157),
- Tehdit suçu,
- Cinsel taciz suçu,
- Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu,
- Şantaj suçu,
- Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu,
- Hırsızlık suçu
- Mala zarar verme suçu,
- Güveni kötüye kullanma suçu,
- Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçu,
- Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu,
- Vergi kaçakçılığı suçları,
- İhaleye fesat karıştırma suçu,
- Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçu,
- Kasten adam yaralama suçu,
- Konut dokunulmazlığının ihlali suçu,
- Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu,
- Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu
- Hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçu,
- Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu vb. nitelikli suçlar bunlara örnek olarak gösterilebilir.
Ceza Hukuku Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Ceza hukuku nedir kısaca?
Ceza hukuku, suç sayılan davranışları ve bunlara uygulanacak cezaları belirleyen, toplum düzenini korumayı amaçlayan kamu hukuku dalıdır.
Ceza hukukunun amacı nedir?
Kişi hak ve özgürlüklerini, kamu düzenini ve toplum barışını korumak, suç işlenmesini önlemek ve suç işleyenleri topluma yeniden kazandırmaktır.
Kaç tür ceza vardır?
Türk Ceza Kanunu'nda hapis cezası (ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli) ile adli para cezası olmak üzere iki temel ceza türü bulunur.
Ceza hukuku avukatı ne zaman gerekir?
İfadeye çağrıldığınız, gözaltına alındığınız veya bir suçtan zarar gördüğünüz andan itibaren bir ceza hukuku avukatından destek almanız, hak kaybı yaşamamanız için önemlidir.
