Senet Nedir, Senet Nasıl Doldurulur?

Senet Nedir?

Senet bir hizmet ya da ürün karşılığında belirli bir bedelin ödenmesinin taahhüt edildiği bir evraktır.

Senet Türleri Nelerdir?

Kambiyo senetleri, ticaret hukukunda, kıymetli evrakın bir alt türü olarak incelenen hak doğurucu niteliğe sahip senetlere denir. Üç çeşit kambiyo senedi vardır. Bunlar;

• Poliçe,
• Bono
• Çektir.

Uygulamada en yaygın olarak kullanılan kambiyo senetleri bono ve çektir. 

Makbuz Senedi ve Varant 

Makbuz senedi mağazaya bırakılan malın mülkiyetini gösteren makbuzlardır. Varant ise, gümrük resmi ödenmemiş emtialar için umumî mağazaların verdiği rehin senedir. Makbuz senedinin ciro edilme olanağını vardır. Bu da emtia üzerindeki mülkiyetin devredilmesini sağlamaktadır.

İpotekli Borç ve İrat Senetleri 

İpotekli borç senedi, taşınmaz rehiniyle güvence altına alınmış kişisel bir alacak meydana getiren. bir senettir. İrat senetleri ise, kıymetli evraka bağlanmış ve alacaklıya taşınmazın değeriyle sınırlı, bağımsız talep hakkı sağlayan taşınmaz rehini şeklinde ifade edilmektedir.

Hisse Senedi 

 Sermaye şirketlerinin ortaklarına paylarını ve ortaklıklarını belgelemek için verdikleri kıymetli evraklara verilen isimdir. Bir diğer deyişle, bir şirketin anaparasının eşdeğer parçalarından biri olarak da görülür.

Rehinli Tahvilat

Taşınmaz rehiniyle güvence altına alınmış alacağı temsil eden kıymetli evrak olup kredi kurumlarının küçük tasarrufları toplayıp bunlarla büyük yatırımlara kaynak sağlayabilmesine olanak veren bir araçtır.

Senet Nasıl Doldurulur? Senet Nasıl Yapılır?

Senet, bir borç veya ödeme taahhüdünü belgelemek için kullanılan bir tür sözleşmedir. Senet doldururken yapılması gereken adımlar;

• Tarih: Senedin doldurulduğu tarihi belirtin. Bu tarih, senedin geçerlilik süresini başlatır.
• Alacaklı Bilgileri: Senede kimin alacaklı olduğunu belirtin. Alacaklı kişinin veya şirketin adını ve adresini yazın.
• Borçlu Bilgileri: Senedi imzalayacak olan borçlunun adını ve adresini yazın.
• Borç Miktarı: Senet üzerinde borçlunun ödemesi gereken miktarı yazın. Bu miktarı hem rakamla hem de yazıyla yazın, böylece karışıklık olmaz.
• Ödeme Şekli ve Koşulları: Ödemenin ne zaman ve nasıl yapılması gerektiğini belirtin. Örneğin, peşin olarak mı, taksitler halinde mi ödenecek? Ödeme tarihleri ne olacak?
• Senedin Amacı: Senedin neden düzenlendiğini açıklayan bir ifade ekleyin. 
• Tanıklar: Senedi tanıklamak için gerekirse tanıkların adını ve imzasını alın.
• Noter Onayı: Bazı durumlarda senetlerin noter onayından geçmesi gerekebilir. Bu durumda noter huzurunda senedin imzalanması ve onaylanması gerekir.
• İmzalar: Borçlu ve alacaklı tarafından senedin imzalanması gereklidir. İmzaların tarihleri, imzalayanların adları ve imzaları belirgin bir şekilde yazılmalıdır.

Senet Nasıl Hükümsüz Olur? 

Senetler, borçlunun borcunu belgeleyen resmî belgelerdir. Senetlerin geçerliliği, belirli koşullara bağlıdır ve bu koşulların sağlanamaması durumunda senet geçersiz hale gelmektedir. Senetlerin geçersiz olduğu durumlar şunlardır:

• Tahrif edilmiş senetler
• Ödeme yapılmaması
• Borçlu vefat ettiyse
• Senedin zaman aşımına uğraması
• Senet sahibinin talebi

Bu durumların dışında, senette düzenlenmiş olan şartların oluşmaması ve mevcut yasa hükümlerine aykırı senet düzenlenmesi durumlarında da senet geçersiz olmaktadır. Ancak senetlerin geçersiz olması, borçlunun borcunu ortadan kaldırmaz ve borçlu hala borçlu olduğu miktarı ödemekle yükümlüdür.

Senet Ödenmezse Ne Olur?

İmza atıldığında ve vakti geldiğinde borcu ödenmeyen bir senet varsa alacaklı taraf senedi işleme koyarak icra takibi başlatabilir. Senedin işleme koyulma süreci alacaklı tarafa göre değişiklik gösterebilir. Alacaklı taraf senedin ödenmesi için birkaç kez uyarıda bulunup ödemediği taktirde işlem başlatabilir. Bunun yanı sıra senedin ödeme vakti geçtiği an uyarıda bulunmadan da işlem başlatabilir. 

Senette Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar 

1. “Bono” veya “Emre Yazılı Senet” İbaresi

Senet metninde “bono” ya da “emre yazılı senet” kelimesi yer almalıdır. Senet hangi dilde yazılmışsa, o dilde bono ya da emre yazılı senet anlamına gelen kelimenin kullanılması gerekir.

2. Belirli Bir Bedeli Kayıtsız/Şartsız Ödeme Vaadi

Belirli bir bedeli kayıtsız/şartsız ödeme vaadi de mutlaka senet metninde yer almalıdır. Ayrıca bedel, kesin bir rakam şeklinde açıkça ifade edilmelidir. 

Bedel hem yazı hem de rakam ile gösterilmişse ve iki bedel arasında farklılık bulunuyor ise yazı ile gösterilen bedel geçerli sayılır. Senette birden çok bedelin gösterilmiş olması halinde ise en az olan bedel geçerli kabul edilir. Bedelin mutlaka Türk Lirası olarak gösterilmesi gerekmemektedir. 

Borç vaadinde hiçbir kayıt ve koşulun yer almaması gerekmektedir. Aksi halde senedin kıymetli evrak niteliğini koruduğundan söz edilemez.

3. Lehtar (Kendisine Veya Emrine Ödenecek Kimsenin Adı, Soyadı Ya Da Ticaret Unvanı)

Bonoda lehtarın gösterilmesi de zorunludur. 

4. Senedin Düzenleme Tarihi  

Senedin düzenlendiği tarihin de gün, ay, yıl şeklinde mutlaka senette belirtilmesi gerekmektedir. 

5. Düzenleyenin İmzası

Bonoyu oluşturan kişi düzenleyendir ve düzenleyenin imzasının bulunması da zorunlu şekil şartıdır.İmzanın mutlaka el ile atılması gerekmektedir.

Senette Zamanaşımı 

• Hamilin Düzenleyene Karşı İleri Süreceği Talepler Yönünden Zamanaşımı Süreleri

Vadesi gelmiş fakat ödenmeyen bir bononun hamili, senedi düzenleyene karşı kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatabilecektir Hamilin düzenleyene karşı ileri sürebileceği bono zamanaşımı süresi 3 yıldır.

Düzenleyene karşı başlatılacak icra takiplerinde zamanaşımı süresi vadeden itibaren işlemeye başlamaktadır

• Hamilin Kendisinden Önce Gelen Müracaat Borçlularına Karşı İleri Süreceği Talepler Yönünden Zamanaşımı Süreleri

Vadesi geçmiş bir bononun hamili, elindeki bonoya dayanarak kendisinden önce gelen müracaat borçlularına yani cirantalara başvurabilmektedir.  Bu başvuru için zamanaşımı süresi, düzenleyene karşı yapılan başvurudan farklı olup 1 yıldır. Hamilin müracaat borçlularına karşı ileri süreceği talepler yönünden zamanaşımı süresi protesto tarihinden itibaren işlemeye başlayacaktır. Yani hamilin kendisinden önce gelen müracaat borçlularına karşı ileri sürebileceği bono zamanaşımı süresi 1 yıldır.

• Ödeyen Müracaat Borçlusunun, Kendisinden Önce Gelen Müracaat Borçlularına Karşı İleri Süreceği Talepler Yönünden;

Bir bonoyu ödeyen müracaat borçlusu, kendisinden önce gelen müracaat borçlularına rücu edebilir. Ancak kanun, bu durumda zamanaşımı süresini diğer durumlara göre daha kısa tutmuştur. Buna göre, bono bedelini ödeyen müracaat borçlusunun, kendisinden önce gelen müracaat borçlularına karşı ileri sürebileceği talepler yönünden zamanaşımı süresi, ödeme tarihinden itibaren 6 aydır. Yani borcu ödeyen müracaat borçlusu kendinden önce gelen müracaat borçlusu için bono zamanaşımı süresi 6 aydır.

Bono Zamanaşımı Süreleri  Nelerdir?

• Hamilin Düzenleyene Karşı İleri Süreceği Talepler Yönünden Zamanaşımı Süreleri

Vadesi gelmiş fakat ödenmeyen bir bononun hamili, senedi düzenleyene karşı kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatabilecektir. Hamilin düzenleyene karşı ileri sürebileceği talepler yönünden zamanaşımı süresi TTK’da  3 yıl olarak düzenlenmiştir. Yani hamilin düzenleyene karşı ileri sürebileceği bono zamanaşımı süresi 3 yıldır.

Düzenleyene karşı başlatılacak icra takiplerinde zamanaşımı süresi vadeden itibaren işlemeye başlamaktadır. (TTK m.749/1). Bu tarihten sonra senet kambiyo vasfını yitirmekte olup, ancak borçluya karşı açılacak bir davada yazılı delil başlangıcı niteliğini haiz olacaktır. Yazılı delil başlangıcı sayılan zamanaşımına uğramış bonoya dair davada tanık dinletilebilecektir.

• Hamilin Kendisinden Önce Gelen Müracaat Borçlularına Karşı İleri Süreceği Talepler Yönünden Zamanaşımı Süreleri

Vadesi geçmiş bir bononun hamili, elindeki bonoya dayanarak kendisinden önce gelen müracaat borçlularına yani cirantalara başvurabilmektedir.  Bu başvuru için zamanaşımı süresi, düzenleyene karşı yapılan başvurudan farklı olup 1 yıldır. Hamilin müracaat borçlularına karşı ileri süreceği talepler yönünden zamanaşımı süresi protesto tarihinden itibaren işlemeye başlayacaktır. Yani hamilin kendisinden önce gelen müracaat borçlularına karşı ileri sürebileceği bono zamanaşımı süresi 1 yıldır.

• Ödeyen Müracaat Borçlusunun, Kendisinden Önce Gelen Müracaat Borçlularına Karşı İleri Süreceği Talepler Yönünden;

Bir bonoyu ödeyen müracaat borçlusu, kendisinden önce gelen müracaat borçlularına rücu edebilir. Ancak kanun, bu durumda zamanaşımı süresini diğer durumlara göre daha kısa tutmuştur. Buna göre, bono bedelini ödeyen müracaat borçlusunun, kendisinden önce gelen müracaat borçlularına karşı ileri sürebileceği talepler yönünden zamanaşımı süresi, ödeme tarihinden itibaren 6 aydır. Yani borcu ödeyen müracaat borçlusu kendinden önce gelen müracaat borçlusu için bono zamanaşımı süresi 6 aydır.

Yukarıda sayılı 3 halin hepsinde keşideciye karşı ileri sürülecek talepler yönünden zamanaşımı sürelerinin hesabında 3 yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaktadır.

Senet Protesto Süresi Ne Kadardır? 

Ödeme günü belli olan senetlerde protestonun ödeme gününü takip eden 2 iş günü içerisinde çekilmesi zorunludur. - Görüldüğünde ödenecek bonolar için ise protesto süresi düzenlenme tarihinden itibaren 1 yıldır. - Vadesi yazılmamış bonolarda düzenlenme gününden itibaren 1 yıl içerisinde ödememe protestosu çekilmelidir.

Senet Geçerlilik Şartları Nelerdir? 

• Bono veya emre muharrer senet ibaresi mutlaka yer almalıdır.
• Belirli bedelin kayıtsız şartsız ödenmesi vaadi.
• Kime ya da Kimin Emrine Ödenecekse Onun Adı ve Soyadı
• Keşidecinin imzası mutlaka bulunmalıdır ve kendi el ürünü olmalıdır.
• Düzenlenme tarihi mutlaka olmalıdır.

Senet (Bono) Doldurma Örneği

 

Aşağıda, bir bononun doğru şekilde nasıl doldurulacağına ilişkin örnek bilgiler yer almaktadır:

 

Alan	Örnek	Dikkat Edilecek Nokta
Bono kaydı	"Bono" veya "Emre muharrer senet"	Senet metninde bono olduğu açıkça yazılmalıdır.
Tutar (rakamla)	50.000,00 TL	Rakam ile yazı arasında fark olursa yazıyla yazılan tutar esas alınır.
Tutar (yazıyla)	Ellibin Türk Lirası	Boşluk bırakılmadan ve sonradan ekleme yapılamayacak şekilde yazılmalıdır.
Vade tarihi	15.03.2027	Vade yazılmazsa senet görüldüğünde ödenecek kabul edilir.
Lehtar	Ahmet Yılmaz (T.C. kimlik numarasıyla)	Alacaklının adı mutlaka yazılmalıdır; isimsiz bono geçersizdir.
Düzenleme yeri ve tarihi	İstanbul, 15.10.2026	Düzenleme tarihi zorunlu unsurdur.
Borçlu (keşideci)	Ad-soyad, adres, T.C. kimlik no ve imza	İmza mutlaka borçlunun kendi el yazısıyla atılmalıdır.

 

Boş Senet (Açığa İmza) İmzalamak Neden Risklidir?

 

Tutarı veya vadesi boş bırakılmış bir senedin imzalanmasına uygulamada "açığa imza" denir. Bu durumda senet, imza sahibinin iradesine aykırı şekilde doldurulursa borçlu bunu ispat etmek zorunda kalır ve bu ispat genellikle yazılı delille yapılabilir. Açığa atılan imzanın anlaşmaya aykırı doldurulması ayrıca TCK 155 kapsamında güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir. Ancak hukuki ve cezai süreç uzun olacağından boş senet imzalanmaması en güvenli yoldur.

 

Senede Dayalı İcra Takibine Nasıl İtiraz Edilir?

 

Alacaklı, bonoya dayanarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatabilir. Borçlu bu durumda:

 

• Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine başvurarak imzaya itiraz edebilir veya borca itiraz edebilir,
• Senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığını şikâyet yoluyla ileri sürebilir,
• Borcun ödendiğini veya zamanaşımına uğradığını belgelerle ispat edebilir.

 

Kambiyo takiplerinde itiraz, adi takiplerden farklı olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; takibin durdurulması için icra mahkemesinden ayrıca karar alınması gerekir. Haksız çıkan itirazlarda borçlu inkâr tazminatı ve para cezası ile karşılaşabilir.

 

Senet Kaybolursa Ne Yapılır?

 

Elinden çıkan veya kaybolan senedin hamili, ödeme yerindeki asliye ticaret mahkemesinden senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir. Mahkeme, senedi elinde bulunduran kişinin ortaya çıkması için ilan yapar. İptal kararı verilirse hamil, senede dayanan hakkını senet olmadan da kullanabilir.

 

Sıkça Sorulan Sorular

 

Senet noterden onaylı olmak zorunda mı?

 

Hayır. Bononun geçerliliği için noter onayı gerekmez. Zorunlu unsurları taşıyan ve borçlunun imzasını içeren bir bono, kambiyo senedi niteliğindedir.

 

Senet ödenmezse hapis cezası var mı?

 

Senedin ödenmemesi kural olarak hapis cezası gerektiren bir suç değildir; alacaklı icra takibi yoluyla alacağını tahsil eder. Ancak senedin sahte olarak düzenlenmesi veya kullanılması gibi durumlarda ceza sorumluluğu doğabilir.

 

Senet kaç yıl geçerlidir?

 

Bonoya dayalı talepler, borçluya karşı vade tarihinden itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımına uğrayan senet kambiyo senedi niteliğini kaybetse de, adi senet olarak genel hükümlere göre alacak davasında delil olarak kullanılabilir.

 

Senedi kim saklamalı?

 

Senedin aslı alacaklıda (lehtarda) kalır. Borç ödendiğinde borçlunun senedin aslını geri alması veya ödeme makbuzu düzenletmesi gerekir; aksi hâlde aynı senede dayanılarak yeniden takip yapılma riski doğar.

Senet İspat Sınırı

Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri ikibinbeşyüz Türk Lirasını geçtiği durumda senetle ispat olunması gerekir.