Tazminat hukuku; haksız fiil, sözleşmeye aykırılık veya kusursuz sorumluluk hallerinden doğan maddi ve manevi zararların giderilmesini düzenleyen hukuk dalıdır. Bu içerikte maddi ve manevi tazminat türlerini, iş kazası, trafik kazası ve malpraktis gibi tazminat davası çeşitlerini, dava açma şartlarını, zamanaşımı ve dava süresini ve avukatlık ücretlerini bulabilirsiniz.
Tazminat Hukuku Nedir ?
Kişinin maruz kaldığı haksız fiillerden dolayı gördüğü maddi ve manevi zararlar için taleplerine karşılık gelen hukuk dalı , tazminat hukukudur. Tazminata hükmedilmesi için belli bir maddi ya da manevi bir zarardan yahut bu zararla bir bağı olan durumlardan bahsetmek gerekir.
Kişilerin uğramış olduğu haksız fiilden dolayı oluşan maddi manevi zararın karşılanması amacıyla açtığı dava ise tazminat davasıdır. Kişi, bu zarara karşı zararın giderilmesi için bir para talep edebilmektedir. Tazminat davası açmak için bir çok neden olabilmektedir. Tazminata hükmedilebilmesi için kural olarak hukuka aykırı bir eylem, zarar ve bu ikisi arasında illiyet bağı bulunmalıdır; kusur sorumluluğunda ayrıca failin kusuru aranır. Süreci takip eden avukat tazminat talebinin hukuki dayanağını ve ispat araçlarını dava açılmadan önce ortaya koyar.
Tazminat Hukuku Neleri Kapsar?
Tazminat hukuku, işi ya da kurumların haksız eylemlerinden kaynaklanan maddi ve manevi zararların giderilmesi konularını kapsar. Tazminat hukuku, maddi ve manevi tazminat olmak üzere iki aşamada ele alınır. Maddi tazminat davalarında, ölüm ya da destekten yoksun kalma gibi mağduriyetler karara bağlanır.
Tazminat Hukuku Türleri Nelerdir?
Maddi Tazminat Davası: Kişinin uğramış olduğu haksız fiil neticesinde malvarlığında yaşadığı maddi eksilmeden dolayı oluşan tazminat davası türüdür. Kişinin kaybettiği miktar zarara uğratan ya da bu durumla bağı olan kişilerden zarara uğradığı miktarın tamamını ya da bir kısmını mahkeme aracılığıyla talep ettiği dava tazminat davasıdır.
Manevi Tazminat Davası : Kişinin uğramış olduğu haksız fiil neticesinde yaşadığı üzüntü ve elemine karşılık olarak talep ettiği tazminat davası türüdür.
Maddi ve manevi tazminat ayrı ayrı açılabildiği gibi bazı davalarda beraber de talep edilebilmektedir. Bir manevi tazminat davası özellikle bedensel zarar, ölüm ve kişilik haklarına saldırı hallerinde gündeme gelir.
Tazminat Davası Çeşitleri Nelerdir?
1.İş Kazası Sonucunda Çıkan Tazminat Davası
Bir işçinin işyerinde yaşadığı yahut işini yaparken iş ilişkisi içinde yaşadığı iş kazasından dolayı kendisinin yahut kendisi vefat ettiyse yakınlarının işverenden talep ettiği tazminat davası türüdür.
İş kazasından kaynaklı oluşan tazminat davası asıl işverene açıldığı gibi alt işverenlere yani taşeronlara da karşı açılabilir. Örneğin; A şirketinin inşaatın sahibi ve B şirketinin de inşaatı yapan alt yüklenici (taşeron) olduğu bir işte inşaatta çalışan bir işçinin yaşadığı iş kazası sonra açılacak olan tazminat davası hem A şirketine hem de B şirketine karşı açılabilir. Hem A şirketi hem de B şirketi bu durumda zarardan birlikte yani müteselsilen sorumludur. İş kazası tazminat davaları iş mahkemesinde görülür ve iş hukuku kurallarıyla birlikte değerlendirilir.
1.1. İş Kazası Sayılan Haller Nelerdir ?
- İşçinin işveren kişiye ait işyerinde yaşadığı tüm iş kazaları iş kazası olarak sayılır. İş kazası sonrası işçinin yaralanması da vefat etmesi de fark yaratmaksızın iş kazası olarak sayılır. Yargıtay kararlarına göre işyerinde kalp krizi geçiren işçinin yaşadığı olay da iş kazası olarak kabul edilir
- İşçinin işveren ya da şirket tarafından kendisine verilen bir taşıtla işin yapıldığı yere giderken yahut iş yerine dönerken yaşadığı kazalar iş kazasıdır. Bu kazalar trafik iş kazaları olarak da adlandırılır.
- İşçinin işveren tarafından işyeri dışında başka bir yere görevlendirip gönderilmesi ve işçinin de bu görevdeyken işyeri dışında yaşadığı olaylar da iş kazası olarak adlandırılabilmektedir.
- İşveren tarafından yürütülen bir işte işçinin işçi kendi hesabına ve adına çalışıyor olsa bile yürütülen iş işveren ile bağlantılı olduğu için iş kazası nedeniyle tazminat davası açılabilmektedir.
- Emziren bir kadının bebeğini emzirmek için kendisine ayrılan zaman dilimlerinde yaşadığı kazalar iş kazasıdır.
Trafik Kazası Tazminat Davası
Trafik kazalarında araç hasarı, değer kaybı, tedavi giderleri, iş göremezlik ve destekten yoksun kalma tazminatı talep edilebilir. Dava açılmadan önce zorunlu trafik sigortası yapan şirkete başvurulması gerekir. Bu süreçte sigorta hukuku kapsamındaki teminat limitleri ve Sigorta Tahkim Komisyonu yolu da göz önünde bulundurulmalıdır.
2.Boşanma ile Maddi ve Manevi Tazminat Davası
Boşanma davası ile ortaya çıkan eşin uğradığı maddi kaybı için maddi tazminat davası , uğramış olduğu tavırlardan dolayı yaşadığı üzüntü kaynaklı manevi kaybı için de manevi tazminat davası açılabilmektedir.
3.Nişanın Bozulması Nedeniyle ve Manevi Tazminat Davası
Nişanlanma kanunlarımıza göre evlilik vaadiyle gerçekleşen bir eylemdir. Tarafların birbirlerine evlilik vaadinde bulunmaları nedeniyle nişanı haksız biçimde bozarak diğer tarafın kişilik haklarını saldırıya uğrattığı için manevi tazminat davası açılabilmektedir. Zarara uğrayan taraf kusurlu olan taraftan manevi tazminat talep edebilecektir.
4.Malpraktis (Yanlış Tıbbi Müdahale) Tazminat Davası
Hekimin yanlış tıbbi müdahalesiyle hastayı uğrattığı zararın yani haksız fiilin neticesinde mağdur olan taraf malpraktis tazminat davası açabilecektir. Bu haksız fiil için tedavi ya da ameliyatı yapan doktora dava açılabildiği gibi hastaneyede dava açılabilmektedir. Hastane özel değil de devlet hastanesi ise davanın idare mahkemesinde açılması gerekmektedir. Hekim sorumluluğu ve hasta hakları bakımından sağlık hukuku alanındaki düzenlemeler de belirleyici rol oynar.
5.Sözleşme İhlali Nedeniyle Oluşan Maddi ve Manevi Tazminat Davası
Tarafların kendi aralarında ya da noter kanalıyla imzalamış oldukları sözleşme nedeniyle sözleşmeye uymayan tarafa açılabilecek tazminat türü sözleşme ihlali nedeniyle açılacak olan maddi ve manevi tazminat davasıdır. Tarafların imza altına aldıkları sözleşme kapsamında kendi yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekmektedir. Taraflardan biri yapması gereken yükümlülüğü yerine getirmediği takdirde ya da taraflardan biri sözleşmeyi geçerli sebebi olmaksızın feshettiği takdirde zarara uğrayan kişi tarafından maddi ve manevi tazminat talep edilebilecektir. Bu sözleşmelere ; satış sözleşmesi, gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi, kat karşılığı inşaat sözleşmesi örnek gösterilebilir.
6.Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Ölen kişinin yaşarken maddi ve manevi destek verdiği yakınları tarafından açılabilecek olan tazminat davasıdır. Aile hukuku destekten yoksun kalma tazminatı ile vefat eden kişinin desteğinden mahrum bıraktığı kişilerin maddi yaşantısında daha az zorlanmamaları hedeflenmektedir. Destekten yoksun kalma tazminatı davasında çıkacak olan tazminat miktarı ; ölen kişinin nasıl vefat ettiği, yaşı, işi , son maaşı gibi bir çok etken değerlendirilerek hesaplanmaktadır.
Tazminat Davası Nasıl Açılır?
Tazminat davası içeriği tamamen uygun bir dava dilekçesi ile görevli ve yetkisi doğru olan bir mahkemeye dava dilekçesini sunarak açılır. Tazminat davalarında bir çok tazminat davası türü bulunduğu için dava konusuna ve dava türüne göre tazminat davasının hangi mahkemede açılacağı hususu değişkenlik gösterir. Tazminat davalarında her tazminat davası olmasa da genel olarak tazminat davası Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmaktadır. İş kazalarında iş mahkemesi, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi, idarenin eyleminden doğan zararlarda ise idare mahkemesi görevlidir. Bazı uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Dosyayı üstlenen avukat tazminat davasının hangi mahkemede ve hangi ön şartlarla açılacağını dava öncesinde belirler.
Tazminat Davası Süresi ve Zamanaşımı
Tazminat davası süresi iki farklı anlamda kullanılır: davanın açılabileceği süre (zamanaşımı) ve davanın ne kadar sürede sonuçlanacağı. Zamanaşımı süreleri şunlardır:
- Haksız fiilden doğan tazminat: Zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halde fiilden itibaren 10 yıl. Fiil aynı zamanda daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanır.
- Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat: Kural olarak 10 yıl.
- İş kazası tazminatı: Zararın öğrenilmesinden itibaren 10 yıl.
Tazminat Davası Ne Zaman Sonuçlanır?
Tazminat davaları uygulamada kısa sürede sona ermeyen dava türlerindendir. Tazminat davasının sonuçlanması , mahkemenin yoğunluğu , tarafların sayısı, duruşma günlerinin ne sıklıkla verildiği , adli tatile denk gelen zamanların önemi gibi bir çok nedene bağlı olarak değişmektedir. Ortalama olarak 1-3 yıl arasında sürmektedir
Tazminat Davalarında Avukatın Önemi
Tazminat davaları içerisinde bir çok etkeni barındıran ve çıkacak olan tazminat miktarlarının yüksekliği teknik bilginin yanında tecrübe ile takip edilmesiyle doğrudan bağlantılıdır. Deneyimli bir avukat tazminat hesaplamasında aktüerya ve bilirkişi raporlarını denetler, eksik kalemleri tamamlar ve zamanaşımı riskini ortadan kaldırır. Bu nedenle dosyanın en başından itibaren bir avukat tazminat sürecini takip etmelidir.
Tazminat Davalarında Avukat Vekalet Ücreti
Tazminat hukuku davalarında avukatlık ücreti avukat ile müvekkil kendi aralarında kararlaştırabilirler. Tazminat davası avukatlık Ücreti Resmi Gazete'de yayımlanan ücretlerden az olamaz. Avukat tazminat davasında yüzde kaç alır sorusunun cevabı ise tarafların belirlemesine bağlıdır. Avukatlık Kanunu'na göre yüzde olarak kararlaştırılan ücret, dava değerinin yüzde 25'ini aşamaz. Ücreti netleştirmek için avukat tazminat dosyasını önceden inceleyerek müvekkiline yazılı bir avukatlık sözleşmesi sunar.
Avukata Karşı Tazminat Davası Açılabilir mi?
Evet. Avukatın özen yükümlülüğüne aykırı davranması, örneğin dava açma veya kanun yolu süresini kaçırması nedeniyle müvekkil zarara uğramışsa avukata karşı tazminat davası açılabilir. Bu davalarda zararın avukatın kusurlu davranışından kaynaklandığının ispatı gerekir.
Tazminat Davalarında Konular
Her iki tarafa da hukuk yardımı yapan tazminat davasına bakan avukatlar, maddi ve manevi tazminat talep edilen şu davalara yönelik hizmet verir:
- Trafik kazalarından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davası
- Haksız işgalden kaynaklanan ecri misil talepleri davalar.
- Malpraktis nedeniyle açılacak maddi ve manevi tazminat davası
- İş kazası ve meslek hastalığı tazminat davaları
- Destekten yoksun kalma tazminatı davaları
- Kişilik haklarına saldırı nedeniyle açılan manevi tazminat davaları
- Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat davaları
Tazminat Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Avukat tazminat davasında yüzde kaç alır?
Oran avukatlık sözleşmesiyle belirlenir ve kanunen dava değerinin yüzde 25'ini aşamaz. Bu sınır içinde avukat tazminat davasının niteliğine göre müvekkiliyle farklı bir oran kararlaştırabilir.
Tazminat davası süresi ne kadar?
İlk derece yargılaması genellikle 1-3 yıl sürer; istinaf ve temyiz aşamalarıyla bu süre uzayabilir.
Manevi tazminat davası kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Haksız fiile dayanan bir manevi tazminat davası, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halde fiilden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.
Avukata tazminat davası açılabilir mi?
Avukatın kusurlu davranışı nedeniyle zarara uğrayan müvekkil, vekalet ilişkisine dayanarak avukata karşı tazminat davası açabilir.
