Türk Ceza Kanunu’na göre uyuşturucu cezaları, kişinin maddeyi kullanmak için mi yoksa ticari amaçla mı bulundurduğuna göre değişir. Kullanmak için uyuşturucu bulundurmanın cezası TCK 191. madde uyarınca 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Uyuşturucu satmak, saklamak veya nakletmek 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası gerektirir. Etkin pişmanlık ve failin yaşı ise cezayı azaltan durumlar arasındadır. Yazımızda uyuşturucu cezalarına daire tüm detayları bulabilirsiniz.
Türk hukukunda uyuşturucu veya uyarıcı maddeye ilişkin cezai yaptırımlar 5237 sayılı Türd k Ceza Kanunu’nda düzenlenmektedir. Türk Ceza Kanunu’nun 188. Maddesi uyarınca uyuşturucu ya da uyarıcı maddeyi ruhsatsız ya da ruhsata aykırı biçimde imal, ithal ya da ihraç eden, satan, satışa sunan, saklayan, kabul eden ya da madde 188’de belirtilen hallerden birini gerçekleştiren kişi uyuşturucu imal ve ticareti suçu kapsamında yargılanır.
Uyuşturucu imal ve ticaretinden kasıt, yasalara aykırı veya yetkisiz olarak uyuşturucu maddelerin üretilmesi, satışa sunulması, satılması, saklanması gibi fiillerin gerçekleştirilmesidir.
Tabii ya da farklı yollarla uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin üretilmesi uyuşturucu madde imalatı anlamına gelir. Bu maddelerin satılması, satışa sunulması, depolanması, sevk ve nakledilmesi ise uyuşturucu ticareti kısmına girer.
Kullanmak için uyuşturucu bulundurmak, Türk Ceza Kanunu’nun 191. Maddesinde Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanmak suçu başlığı altında düzenlenmektedir.
Bu kanuna göre kullanmak için uyuşturucu ya da uyarıcı madde bulunduran ya da kanunda öngörülen hallerden birini gerçekleştiren kişi 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. Bu kişi hakkında 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmektedir. CMK madde 171’deki şartlar bu suç için aranmaz. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi süreci boyunca kişi özelinde en az 1 yıl denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması öngörülmüştür.
Uyuşturucu bulundurmanın hangi suç kapsamında değerlendirileceği bulundurma amacına göre belirlenir. Kişinin maddeyi kullanmak amacıyla mı yoksa ticari amaçla mı bulundurduğunun tespitinin doğru yapılması gerekir. Burada da kişinin maddeyi satmaya çalışıp çalışmadığı, bulundurduğu mekan ve yer, maddenin miktarı önem arz etmektedir. Yargıtay kararlarında da uyuşturucu madde bulundurmanın hangi suç kapsamında değerlendirileceğinde bulundurma amacının önemi vurgulanmaktadır.
Uyuşturucu cezaları suçun niteliğine ve ayrımına göre farklılık gösterir. Kullanmak amacıyla uyuşturucu bulundurmak ya da kullanmak için verilecek ceza 2 yıldan 5 yıla kadar hapis olarak belirlenmiştir. Fakat suçu işleyen kişinin durumu dikkate alınır. Suçu ilk defa işlediyse kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilecektir. Bunun yanı sıra 1 yıldan az olmamak üzere denetimli serbestliğe tabi tutulacaktır. Kişinin özel durumuna göre tedavi tedbiri de öngörülebilir.
Ticari amaçla uyuşturucu bulundurmanın alt sınır 10 yıldır. 10 yıldan az olmayacak şekilde hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülür.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ticari amaçla imal, ihraç ve ithal etme suçunun cezası ise 20 yıldan 30 yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası ile başlamaktadır.
Fiilin niteliği ve türü verilecek cezanın belirlenmesinde önemli rol oynar. Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi satan ya da bulunduran kişi 10 yıldan az olmayacak şekilde hapis cezası ile yargılanır. Bunun yanı sıra 20 bin güne kadar adli para cezası verilir.
Ticari amaçla uyuşturucu veya uyarıcı madde imal, ihraç ve ithal eden kişi ise 20 yıl ile 30 yıl arası hapis cezasıyla yargılanır.
Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 4. fıkrası uyarınca satılan madde eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid ya da amfetamin veya bunların türevlerinden biriyse ceza yarı oranında artırılır. Satışın okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlere iki yüz metreden yakın umumi bir alanda yapılması da aynı artırımı gerektirir.
Uyuşturucu madde bulundurma ve kullanma suçunun cezasını artıran haller nitelikli haller olarak adlandırılır. Bu hallerin belirlenmesinde uyuşturucu ya da uyarıcı maddeye dair özellikler, maddenin kullanıldığı ya da bulundurulduğu yerin nitelikleri, failin özellikleri gibi hususlar önem arz eder.
Uyuşturucu ya da uyarıcı maddenin metamfetamin, eroin, kokain gibi maddeler olması, bu maddelerin kullanımı ya da satışı cezayı artıran haldir.
Maddenin umumi ya da umuma açık yerlerde bulundurulması, satışı, imalatı gibi fiillerin gerçekleştirilmesi de cezayı artıran hallerdendir. Burada 200 metre kuralına dikkat etmemiz gerekir. Okul, ibadethane, hastane gibi eğitim, tedavi, askeri amaçlı toplanılan ve toplu bulunulan yerlerin 200 metre yakınında bu suçun işlenmesi cezayı artıran sebep olarak karşımıza çıkacaktır.
Uyuşturucu ve uyarıcı maddeye ilişkin suçun örgüt faaliyeti olarak gerçekleştirilmesi de cezayı artıran sebep olarak belirlenmiştir.
Failin hekim, eczacı, veteriner gibi sağlık alanında bir meslek sahibi olması da verilecek cezayı artıracaktır.
Uyuşturucu suçlarının çocuğa karşı işlenmesi yani çocuğa satılması cezayı artıracaktır.
Uyuşturucu suçları için öngörülen şartların sağlanması halinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilir. Fail ya da bu suça bulaşmış ortaklar resmi makamlar bu suçu öğrenmeden önce uyuşturucu maddenin ya da imal edildiği yeri bildirirlerse ya da gerçek faili bildirerek yakalanmasını sağlarlarsa etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanarak haklarında cezaya hükmolunmasından kurtulabilirler.
Eğer suç resmi makamlar tarafından öğrenilmişse hükümden önce kendi rızaları ile gerçeğin ortaya çıkması ya da suça bulaşan diğer kişilerin yakalanması için yardım ederlerse haklarında verilecek ceza ¼’ten yarısına kadar indirilir.
Failin yaşının suç işlendiği sırada 18’den küçük olması da cezayı azaltan sebeplerdendir. Fail suçu işlediği sırada 12-15 yaş aralığındaysa verilecek ceza yarı oranında, 15-18 yaş aralığındaysa 1/3 oranında azaltılır.
Uyuşturucu suçu teşebbüs olarak kalmışsa hakim verilecek cezada indirim yapabilir. Suçun esas faili olmamakla birlikte suçun işlenmesine yardım eden kişiler için de kanunun öngördüğü oranda indirim yapılır. Fail için verilecek cezada hakimin takdir yetkisi bulunduğu için takdire bağlı olarak indirim yapılabilir.
Uyuşturucu kullanmaktan yakalanan kişi için verilen denetimli serbestlik, yakalanan kişinin topluma yeniden kazandırılması amacıyla denetim ve takibinin yapılmasıdır. Denetimli serbestlik ve tedavi uygulaması yalnızca uyuşturucu kullanan kişiler için geçerlidir. Uyuşturucu ticareti yapan kişiler için bu tedbir uygulanmaz.
Kamu davasının ertelenmesi; uyuşturucu kullanma suçu için başlatılan soruşturma sırasında bu suçu ilk kez işleyen kişi için savcılık tarafından 5 yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenir. Bu 5 yıllık süre içerisinde kişi denetim altındadır.
Denetimli serbestlik ve tedavi sürecinde ise şüpheli şahıs erteleme süresi boyunca en az 1 yıl süreyle denetimli serbestliğe tabi tutulur.
Tedavi süreci uyuşturucu ve uyarıcı maddeyi bulunduran herkes için uygulanmaz. Madde bağımlılığı gösteren kişiler için tedavi tedbiri öngörülebilir. Tedavi süresi asgari olarak 1 yıldır. Uzmanlar tarafından verilecek rapor ile bu süre 3 aylık periyotlar halinde en fazla 1 yıl daha uzatılabilir. Tedaviler Sağlık Bakanlığı’na bağlı ya da bakanlıkça onaylı merkezler tarafından gerçekleştirilebilir.
Tedbirlere aykırı bir davranış görüldüğünde savcı tarafından uyarılabilir ya da tedavi tekrarlanabilir. Aykırılığın devamı halinde kamu davasının ertelenmesi kararı kalkar ve kamu davası açılır. Süreç kurala uygun olarak tamamlanırsa kamu davası açılmaz.
HAGB ( hükmün açıklanmasının geri bırakılması), mahkeme tarafından sabık hakkında verilmiş olunan hükmün belirli denetim süresi içerisinde hukuki sonuç doğurmamasıdır. Her ceza HAGB kapsamına girmez. Belirli şartları sağlaması gerekmektedir. Bu şartları şöyle sıralayabiliriz.
Uyuşturucu madde kullanmak ve bulundurmak suçu için yukarıdaki verilen şartların sağlanması halinde HAGB uygulanabilir.
Bu suça dair infaz oranları suçun gerçekleştirildiği tarihe ve tipine göre değişiklik gösterir. Süreli hapis cezaları için ½ oranında infaz oranı belirlenmiştir. Daha önce bahsettiğimiz uyuşturucu satmak için ve kullanmak için bulundurmak arasındaki fark burada da karşımıza çıkmaktadır. Ticari amaçla uyuşturucu bulunduran kişi bu kuralın istisnasını oluşturarak salıverilme oranı 2/3 oranına tekabül eder. Uyuşturucu suçları örgüt faaliyeti neticesinde gerçekleşmişse ¾ oranı öngörülür. Suç iki veya daha fazla defa işlendiğinde caydırıcılık ve kişinin ısrarı gözetilerek tekerrür hükümleri uygulanır. Bu tür dosyalarda savunmanın doğru kurgulanması için bir ceza avukatı desteği almanızı öneririz.
Uyuşturucu madde kullanmak ve bulundurmak suçu ile uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu birbirinden farklı suçlardır. Bu nedenle yaptırımları da farklılık gösterir. Bu sorunun cevabını iki duruma göre ayrı ayrı ele alacağız.
Uyuşturucu madde imal ve ticareti suçu Türk Ceza Kanunu’nda alt sınırı 10 yıl olarak belirlenen bir suç olduğu için bu suç için verilen hapis cezası adli para cezasına çevrilemez.
Uyuşturucu madde kullanma ve bulundurma suçu için verilen ceza ise bu suç için 1 yıldan az süreli hapis cezası verilebileceği ve denetimli serbestlik tedbirinin uygulanabilmesi nedenleriyle adli para cezasına çevrilebilir.
Türk Ceza Kanunu’nun 191. Maddesi uyarınca kullanmak için uyuşturucu ve uyarıcı madde bulunduran kişi ilk kez yakalandığında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suç özelinde şüpheli hakkında CMK 171. Maddesinde bulunan şartlar aranmaksızın 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Erteleme süresi boyunda şüpheli şahıs için en az 1 yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
Uyuşturucu kullanmak için bulundurmak suçu ile uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarının farklılık barındırdığını belirtmiştik. Bu farklılık nedeniyle uyuşturucu kullanma suçundan yakalanan kişi ile uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan ilk kez yakalanan kişilere verilecek ceza farklılık gösterir. Bu yaptırımı da iki farklı seçeneğe göre ayrı ayrı değerlendireceğiz. Biri üstteki gibi doğrudan ilk kez yakalana kullanıcının hapis yatıp yatmadığına dair olan açıklamamız. Diğeri ise uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan ilk kez yakalanmak:
Uyuşturucu ve uyarıcı maddeyi izinsiz olarak yasa dışı yollarla üreten, ithal ya da ihraç eden kişi 20 yıldan 30 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Uyuşturucu ve uyarıcı maddeyi yine ruhsatsız olarak ülke içinde satan, depolayan, nakleden kişi 10 yıldan az olmamak kaydıyla hapis ve 1000 günden 20.000 güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Verilecek ceza 5 yılın üzerinde olduğu için HAGB’den yararlanma şansı yoktur.
Uyuşturucu kullanmak için uyuşturucu bulundurmak suçu için verilen hapis cezaları adli sicil kaydına işlemektedir. Uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçu hakkında verilen hapis cezaları da aynı şekilde adli sicil kaydına işlemektedir. Yargıtay kararları da mahkeme tarafından bu suç kapsamında verilen mahkumiyet kararlarının adli sicil kaydına işleyeceği yönündedir.
Yazan: Ecenur Baysal
İstanbul Barosu'na kayıtlı olan Avukat Mehmet Genç, mezun olduğu tarihten bu yana avukatlık mesleğini aralıksız olarak sürdürmektedir. İstanbul Barosu bünyesinde kurduğu avukatlık bürosuyla Ceza Hukuku, Miras Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Bilişim Hukuku başta olmak üzere birçok hukuk alanında avukatlık faaliyeti göstermektedir.
Avukat Mehmet Genç Hakkında