İçindekilerGizle
Devlet memuru olmaya engel durumlardan bazıları kasten işlenen suçlarda bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezası ve yüz kızartıcı suçlardan doğan bir mahkûmiyetin varlığıdır. Hangi suçların memuriyete engel olduğunu, ilgili mevzuatta belirtilen kriterlerin neler olduğunu, bu suçların memurken işlenmesi durumunda memuriyetten ihraca sebep olması ihtimalini ve daha birçok soruyu en güncel bilgilerle yazımızda cevaplayacağız.
DMK Madde 48’de belirtilmiş olan suçlardan kaynaklı bir mahkûmiyetin olması veya kasten işlenmiş suçlardan kaynaklı hapis cezasının bir sene ya da daha uzun sürmesi, kamu hizmetine duyulan saygınlığın ve güvenin korunması amacıyla memuriyete engeldir. Yüz kızartıcı suçlar olarak bilinen bu katalog suç türlerinin memuriyete engel olması durumu 657 sayılı kanunda açıkça belirtilmiş ve suçlar sıralanmıştır. Bu belirtilmiş suçlardan birinden mahkûmiyet durumunda cezanın miktarının veya infaz edilmiş olmasının memuriyete giriş esnasında bir avantajı yoktur. Kanun metninde belirtildiği üzere affa uğramış olsa dahi bu suçlar memuriyete engeldir.
Memuriyete giriş esnasında aranan kriterlerden bir tanesi de kasten işlenen herhangi bir suçtan dolayı bir seneden fazla hapis cezasına çarptırılmamış olmaktır. İşlenmiş olan suç mevzuatta belirtilen katalog suçlardan olmasa bile bir yıldan daha uzun bir mahkûmiyetin bulunması kişinin memur olması için bir engeldir. Cezanın ertelenmesi, para cezasına çevrilmesi ve hatta affa uğramış olması dahi bu mahkûmiyetin sonucunda kişinin memur olmasını sağlamayacaktır.
Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde açıklanmış olan hakaret suçunun işlenmiş olması suçun niteliği bakımından tek başına memuriyete engel olamaz. Fakat hakaret suçu kasten işlenen bir suç olduğu için bu suç sebebiyle verilmiş hapis cezasının bir seneden fazla olması halinde mevzuatta belirtildiği üzere memuriyete engeldir.
İşlemediğini bildiği halde bir kişinin hukuka aykırı bir fiili işlediğini söylemek Türk Ceza Kanunu’nun 267. maddesinde iftira suçu olarak düzenlenmiştir. DMK’de sıralanmış yüz kızartıcı suçların arasında olmamasına rağmen iftira suçu sonucunda alınmış hapis cezasının bir yıldan uzun olması durumunda memuriyete giriş için engel doğurabilir.
Kanun koyucu, cinsel taciz suçunu Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinde sıralanan suçlar arasına sokmasa da cinsel taciz suçu kasten işlenen bir suç türüdür. Yani bu suçun işlenmiş olması tek başına memuriyete engel değilken suç sonucunda alınan ceza memuriyete engel olabilir. Kasten işlenmiş bir suçun sonucunda bir sene ve daha fazla hapis cezası almış kişiler memur olamazlar.
Yüz kızartıcı suçlar olarak adlandırdığımız ve mevzuatta, işlenmesi halinde memuriyete engel olacağı belirtilen suçlardan bir tanesi olan kaçakçılık suçunun doğurduğu bir mahkûmiyet doğrudan kişinin memur olmasına engeldir. Mahkûmiyetin süresi, ertelenmesi veya para cezasına çevrilmiş olması durumu değiştirmeyecektir.
Bir kamu görevlisinin görevinin gerekliliklerine aykırı hareketlerde bulunarak başkalarını mağdur etmesi, kamuyu zarara uğratması veya haksız menfaat elde etmesi durumu görevi kötüye kullanma suçunu oluşturur. Bu suçun düzenlendiği yer Türk Ceza Kanunu’nun 257. maddesidir. Bu suç, işlenmesi memuriyete doğrudan engel olan suçlar arasına girmemesine rağmen, kasten işlenen bir suç türü olduğu için bir yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezası verilmesi durumunda kişinin memur olmasını önleyebilir.
Eski Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca bir suç olarak karşılaştığımız bu suç çeşidi güncel kanunda görevi kötüye kullanma suçunun düzenlendiği TCK m.257’de yer almaktadır. Dolayısıyla doğuracağı sonuçlar da görevi kötüye kullanma suçundan ayrı olmayacağından, işlenmiş olması memuriyete engel değilken verilen cezanın bir yıl veya daha fazla mahkûmiyet doğurması hali memuriyete engel olacaktır.
Özel giriş şartı aranmayan meslekler için HAGB kararının varlığı tek başına memuriyete engel olmaya yetmez. Ceza Muhakemesi Kanunu 223. maddede sayılmadığından, HAGB kararı bir hüküm değildir ve mahkûmiyet doğurmaz. Denetim esnasında yükümlülüklerine uygun davranan kişinin davası düşeceğinden güvenlik soruşturması kapsamında kesin bir engel değildir. Kurumlar bunun aleyhine kararlar veriyor olsa da idare mahkemesinde verilecek kararla durum değişebilmektedir.
Cezaların ertelenmesi durumunda ise ortada bir hüküm ve mahkûmiyet olduğundan dolayı tıpkı cezanın ertelenmediği durumlarla aynı sonuçları doğurur. Ertelenen ceza memuriyete engel katalog suçlardan birinden kaynaklandığında sürenin bir önemi olmadan memuriyete engeldir. Ancak ceza kasten işlenen suçlardan kaynaklıysa ve ertelenmişse süre önemli bir rol oynar. Bir yıldan uzun süreli suçların sonucunda ertelenen cezalar memuriyete girişte engel olduğu gibi memuriyet esnasında olması da kişinin memuriyetine son verilmesine neden olur. Bir yıldan az olan hapis cezasının ertelenmesi halinde işlenen suç katalog suçlardan değil ise memuriyet sona ermez ya da atanmaya engel bir durum olmaz.
Kişinin DMK m. 48/5 kapsamında memuriyet engeli yaşaması durumunda mahkemeden alınacak memnu hakların iadesi kararı bu engeli kaldırabilir. Kişinin kamu haklarından tekrar yararlanmasını sağlayacak bu karar bir kesinlik değil bir ihtimal doğurur. Kişinin beraat kararı alması durumunda ise mahkûmiyet hükmünü sonlandıracağı için memuriyet engeli de kalkacaktır. HAGB kararı da kişinin memuriyete engelini kaldıran hallerden biridir.
Adli para cezası bazı durumlarda hapis cezasına alternatif olarak ceza hukukumuzda yer alan yaptırımlardan biridir. Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinde belirtilen katalog suçlar sonucunda verilen cezanın adli para cezasına çevrilmesi halinde de mahkûmiyet doğacağı için tıpkı hapis cezası gibi memuriyete engel teşkil edecektir. İlgili kanun maddesinde önemli hususun belirlenen suçlardan kaynaklı herhangi bir mahkûmiyetin ya da kasten işlenen diğer suçların doğurduğu bir sene ve daha uzun hapis cezalarının memuriyete engel olacağı anlaşılmaktadır. Yani kanunda sayılmış suçlar haricinde diğer suçlardan kaynaklanan adli para cezalarının memuriyete engel teşkil etmediğini söyleyebilir.
Bir memur suç işlediğinde memuriyetine son verilebilme ihtimalini değerlendirmek için iki yol izlenir. Bu yollar ceza yargılaması ve idarenin yürüttüğü disiplin soruşturmasıdır. Bu süreçler aynı sebepten ve aynı anda başlamış olsa dahi birbirinden bağımsız ilerler. Örneğin kişi işlediği suçtan ötürü yargının yürüttüğü ceza davası sonucu ceza alıyorken idarenin yürüttüğü disiplin soruşturmasından herhangi bir yaptırımla karşılaşmadan memuriyetine devam edebilir. Kanunda sayılı suçlardan işlenmesi durumunda memuriyet sona erecektir. Memuriyet sıfatıyla örtüşmeyecek derecede yüz kızartıcı suçlar, ideolojik ağır eylemler gibi göreve aykırı durumlarda görevden çıkarılabilmektedir.
Memuriyete giriş esnasında karşılaştığımız güvenlik soruşturması sabıka kaydından daha kapsamlı bir sonuca varacağından, sabıka kaydının silinmiş olması her zaman memuriyete engeli ortadan kaldırmayacaktır. Adli sicil kaydının ortadan kaldırılması mahkûmiyet olgusunu ortadan kaldırmaya yetmeyecektir. DMK madde 48’de belirtilmiş şartlara uygun adli sicil kaydı ve mahkûmiyeti olan kişiler adli sicil kaydı silinse de silinmese de memur olabilirken; memuriyete engel olacak bir mahkûmiyet kişinin adli sicil kaydından silinmiş olsa dahi memuriyete engel olmaya devam edecektir.
Yazan: Ecenur Baysal
İstanbul Barosu'na kayıtlı olan Avukat Mehmet Genç, mezun olduğu tarihten bu yana avukatlık mesleğini aralıksız olarak sürdürmektedir. İstanbul Barosu bünyesinde kurduğu avukatlık bürosuyla Ceza Hukuku, Miras Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Bilişim Hukuku başta olmak üzere birçok hukuk alanında avukatlık faaliyeti göstermektedir.
Avukat Mehmet Genç Hakkında