Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma

Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma

Limited şirketlerde ortaklar arasındaki uyuşmazlıklar veya değişen ticari şartlar nedeniyle ortaklıktan ayrılma ihtiyacı doğabilir. Bu konudaki esaslar Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) düzenlenmiştir.

Ortaklık sıfatı iki şekilde sona erebilir:

	Çıkma	Çıkarılma
Kimin iradesiyle?	Ortağın kendi iradesiyle	Ortağın isteği dışında
Dayanak	Esas sözleşmedeki çıkma hakkı veya haklı sebep davası	Esas sözleşmedeki çıkarma sebebi veya haklı sebep
Nasıl gerçekleşir?	Ortağın tek taraflı irade beyanı veya mahkeme kararı	Genel kurul kararı veya şirketin talebiyle mahkeme kararı

Sözleşmesel ve Kanuni Çıkış

Limited şirketlerde ortağın şirketten çıkması iki temel yolla gerçekleşir:

• Sözleşmesel çıkış: Şirket esas sözleşmesinde öngörülen çıkma hakkının kullanılması
• Kanuni çıkış: Kanunun tanıdığı "haklı sebep" mekanizmasının işletilmesi

Çıkma hakkı, ortağın tek taraflı irade beyanıyla veya mahkeme kararıyla ortaklık sıfatına son vermesidir. Bu süreçte pay sahiplerinin haklarının korunması ve şirketin mali yapısının sarsılmaması esastır.

Esas Sözleşmede Serbest Çıkış Kaydı Bulunması

TTK 638 uyarınca şirket ortakları, kuruluşta veya sonradan yapılacak bir değişiklikle esas sözleşmede her ortağa belirli şartlarla ya da şart aranmaksızın çıkma hakkı tanıyabilir. Esas sözleşmede bu hakkın kullanılması belirli bir süreye veya prosedüre bağlanmışsa ortak bu şartlara uymak zorundadır.

İlgili kanun hükmü şöyledir:

TTK 638/1: Şirket sözleşmesi, ortaklara şirketten çıkma hakkını tanıyabilir, bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir.

Haklı Sebeple Çıkma Davası

Esas sözleşmede bir hüküm bulunmasa bile her ortak haklı sebebe dayanarak şirketten çıkmak için dava açabilir. Mahkemelerin haklı sebep olarak kabul ettiği durumlar genellikle şunlardır:

• Ortaklar arasında şiddetli geçimsizlik
• Şirketin sürekli zarar etmesi
• Ortağın bilgi alma hakkının engellenmesi
• Şirketin amacına ulaşmasının imkânsız hâle gelmesi

Ortaklıktan Çıkarılma Şartları

Ortağın şirketten çıkarılması, ortaklık sıfatının ortağın isteği dışında sona erdirilmesidir. Bu yol, şirketin varlığını tehlikeye atan veya düzenini bozan ortağın ortaklığına son verilmesini sağlar. Çıkarılma hem esas sözleşmeye dayalı sebeplerle hem de kanuni haklı sebeplerle gerçekleştirilebilir.

Şirketin talebiyle mahkeme kararıyla bir ortağın çıkarılabilmesi için haklı bir sebebin bulunması şarttır. Uygulamada öne çıkan çıkarılma sebepleri şunlardır:

Sebep	Açıklama
Rekabet yasağı ihlali	Ortağın şirketin faaliyet alanında rakip işler yapması veya şirketin ticari sırlarını kullanarak haksız rekabette bulunması. Bu davranışlar dürüstlük kuralına aykırıdır.
Sadakat borcunun ağır ihlali	Ortağın şirkete karşı sadakat borcunu ağır şekilde ihlal etmesi
Sermaye koyma borcunun yerine getirilmemesi	Ortağın taahhüt ettiği sermayeyi şirkete koymaması
Ödeme aczi veya iflas	Ortağın kişisel malvarlığındaki ödeme aczinin veya iflasının şirketin kredi itibarını zedelemesi ya da ortaklığın işleyişini durdurması

Pay Değerleme ve Ödeme

Ortaklıktan ayrılan veya çıkarılan ortağın en temel hakkı, şirketteki payının gerçek değerini almasıdır. Bu nedenle pay değerlemesinin adil ve objektif ölçütlere dayanması gerekir.

Pay Bedeli ve Bilirkişi Değerlemesi

Ayrılan ortağa ödenecek miktar, payın gerçek değeri üzerinden hesaplanır. Esas sözleşmede özel bir hesaplama yöntemi yoksa ve taraflar bedelde anlaşamıyorsa, değerlemeyi mahkemenin atadığı uzman bilirkişiler yapar. Ayrılma akçesi, bilirkişilerin değerlendirmeleri dikkate alınarak belirlenir.

Ödeme Planı ve Faiz

Şirketin ayrılma akçesini derhâl ödeme gücü yoksa bu durum şirketin finansal yapısını tehlikeye atabilir. Bu nedenle TTK belirli şartlar altında ödemenin ertelenmesine imkân tanır. Ancak ödemenin geciktiği durumlarda ayrılan ortağın alacağına temerrüt faizi işletilmesi ve alacağın teminata bağlanması hakkaniyet gereğidir.

Genel Kurul Kararları

Dava yolu izlenmeyecekse bir ortağın çıkarılması veya çıkma talebinin kabul edilmesi kural olarak genel kurulun takdirine bağlıdır. Bu kararların alınma usulü, kanunda öngörülen nitelikli çoğunluklara tabidir.

Nisaplar ve Usule Uygun Davet

Bir ortağın esas sözleşmedeki hükme dayanarak çıkarılabilmesi için TTK 621'de öngörülen şu iki çoğunluğun birlikte sağlanması gerekir:

Nisap	Oran
Temsil edilen oylar	En az üçte iki
Oy hakkı bulunan toplam esas sermaye	Salt çoğunluk

Ayrıca çıkarılma konusunun görüşüleceği toplantıya ilgili ortak usulüne uygun şekilde çağrılmalıdır.

Tescil ve İlan

Genel kurulda alınan çıkma veya çıkarma kararı ticaret siciline tescil ve ilan edilmelidir. Tescil, değişikliğin üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmasını sağlar.

İhtiyati Tedbir ve İtiraz

Hakkında çıkarma kararı alınan ortak, kararın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa yargı yoluna başvurabilir. Bu süreçte şirketin haklarını korumak veya ortağın haksız yere şirketten uzaklaştırılmasını önlemek için ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma yollarına başvurulabilir.

Kararların İptali Davası

Haksız yere çıkarıldığını düşünen ortak, genel kurul kararından itibaren üç ay içinde karar hakkında iptal davası açabilir. Bu davada ileri sürülebilecek başlıca aykırılıklar şunlardır:

• Toplantıya çağrının usulsüz yapılması
• Karar için gerekli nisabın sağlanmaması
• Kararın kanuna veya esas sözleşmeye aykırı olması

Esas Sözleşmeye Konulabilecek Koruyucu Hükümler

Şirketler, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önlemek için kuruluş aşamasında veya sermaye artırımlarında esas sözleşmeye koruyucu hükümler ekleyebilir:

• Ön alım hakkı: Bir ortak payını satmak istediğinde diğer ortaklara payı öncelikli olarak satın alma hakkı tanır.
• Çekilme bedeli formülü: Payın nasıl hesaplanacağını önceden belirler. Böylece çıkış anındaki belirsizliklerin ve bilirkişi masraflarının önüne geçilir.
• Tahkim ve arabuluculuk hükümleri: Taraflar, esas sözleşmeye koyacakları bir hükümle ortaklık uyuşmazlıklarının tahkim veya arabuluculuk yoluyla çözülmesini önceden kararlaştırabilir.