İstanbul Barosu'na kayıtlı olan Avukat Mehmet Genç, mezun olduğu tarihten bu yana avukatlık mesleğini aralıksız olarak sürdürmektedir. İstanbul Barosu bünyesinde kurduğu avukatlık bürosuyla Ceza Hukuku, Miras Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Bilişim Hukuku başta olmak üzere birçok hukuk alanında avukatlık faaliyeti göstermektedir.
Devamını Oku
Etkin pişmanlık, ilgili kanunlarda düzenlenen özel bir kişisel ceza indirim nedenidir. Failin işlediği fiilden dolayı duyduğu vicdani rahatsızlığı somut bir telafi çabasına dönüştürmesi, hukuk düzeni tarafından cezada indirim veya bazı hallerde cezasızlık ile sonuçlanmasına sebebiyet verir.
Etkin pişmanlık, her suç tipinde uygulanabilen genel bir hüküm değildir. Yalnızca kanunda açıkça belirtilen suçlarda uygulama alanı bulur. Temel amaç, suçun sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yönelik faili teşvik etmektir.
Etkin pişmanlığın uygulanabilmesi için failin suç tamamlandıktan sonra, herhangi bir zorlama olmaksızın, kendi hür iradesiyle suçun sonuçlarını düzeltmeye yönelik bir adım atması gerekir. Sadece içsel bir üzüntü duyulması hukuk sistemi için yeterli değildir; bu duygunun dış dünyaya yansıyan, suçun aydınlatılmasına veya mağdurun mağduriyetinin giderilmesine hizmet eden somut bir eylemle desteklenmesi şarttır.
Özellikle malvarlığına karşı işlenen suçlarda etkin pişmanlığın en önemli unsuru zararın giderilmesi hususudur. Mağdurun uğradığı maddi kaybın aynen iade edilmesi veya bedelinin ödenerek tazmin edilmesi gerekir. Zararın kısmen giderilmesi durumunda ise ceza indiriminden yararlanılabilmesi için mağdurun rızası aranır.
Etkin pişmanlık hükümlerinin hangi suçlarda geçerli olacağı Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) sınırlı olarak sayılmıştır. Kanunda sayılan her suçun kendine özgü bir pişmanlık usulü ve indirim durumu mevcuttur.
Hırsızlık, yağma, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık gibi suçlarda malın geri verilmesi veya tazminat ödenmesi indirim sebebidir.
Örgüt suçlarında ise pişmanlık hükümleri daha farklı işler. Örgüt kuran, yöneten veya örgüte üye olan failin, örgütün yapısı ve faaliyetleri hakkında yetkili makamlara bilgi vermesi, örgütün dağılmasını veya suçların işlenmesini engellemesi durumunda ceza indiriminden yararlanması mümkündür.
Uyuşturucu madde ticareti veya imalatı suçlarında failin, diğer suç ortaklarını veya uyuşturucu maddelerin saklandığı yerleri bildirmesi, uyuşturucu suçlarıyla mücadelede uyuşmazlıkta iş birliği kapsamında değerlendirilir.
Benzer şekilde rüşvet suçunda da, rüşvet veren veya alan kişinin durum yetkili makamlarca öğrenilmeden önce durumu ihbar etmesi ve rüşvet konusunu teslim etmesi halinde ceza verilmez. İlgili kanun maddesi şu şekildedir:
Türk Ceza Kanunu m. 254: Rüşvet alan kişinin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim etmesi halinde, hakkında rüşvet suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz. Rüşvet alma konusunda başkasıyla anlaşan kamu görevlisinin durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce durumu yetkili makamlara haber vermesi halinde de hakkında bu suçtan dolayı cezaya hükmolunmaz.
Rüşvet veren veya bu konuda kamu görevlisiyle anlaşmaya varan kişinin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, pişmanlık duyarak durumdan yetkili makamları haberdar etmesi halinde, hakkında rüşvet suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz.
Etkin pişmanlıkta indirim oranını belirleyen durumlardan biri de pişmanlığın hangi zaman diliminde gösterildiğidir.
Failin pişmanlık beyanı ve eylemi, henüz dava açılmadan önceki soruşturma aşaması içerisinde gerçekleşirse indirim oranı en üst seviyeden uygulanır.
Dava açıldıktan sonra (kovuşturma aşaması) ancak hüküm verilmeden önce gerçekleştirilen pişmanlık durumlarında indirim oranı daha düşüktür.
Hüküm kesinleştikten sonra ise kural olarak etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılamaz.
Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca malvarlığına karşı suçlarda; soruşturma aşamasında iade veya tazmin sağlanırsa cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma aşamasında sağlanırsa yarısına kadarı indirilir.
Yağma suçunda ise bu oranlar daha düşüktür. Soruşturma aşamasında indirim oranı yarıya kadar, kovuşturma aşamasında ise üçte bire kadardır.
Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen suçlar dışında etkin pişmanlık hükümleri uygulama alanı bulmamaktadır.
Kasten öldürme, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve işkence gibi suçlarda etkin pişmanlık hükümleri uygulanmaz. Bu suçlar, kanunda belirtilen sınırlı liste dışındadır. Dolayısıyla failin sonradan göstereceği pişmanlık tutumu cezayı etkilemeyecektir.
Ceza hukukunun temel prensibi olan lehe kanun ilkesi, etkin pişmanlıkta da geçerlidir. Eğer suçun işlendiği tarih ile yargılama tarihi arasında etkin pişmanlık hükümlerinde failin lehine bir değişiklik yapılmışsa, mahkeme bu yeni ve avantajlı düzenlemeyi uygulamakla yükümlüdür.
Konu ile ilgili dikkatinizi çekebilecek makalelerimize aşağıda yer verdik. İlgili makaleye ulaşabilmek için başlığın üzerine tıklayabilirsiniz.