İstanbul Barosu'na kayıtlı olan Avukat Mehmet Genç, mezun olduğu tarihten bu yana avukatlık mesleğini aralıksız olarak sürdürmektedir. İstanbul Barosu bünyesinde kurduğu avukatlık bürosuyla Ceza Hukuku, Miras Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Bilişim Hukuku başta olmak üzere birçok hukuk alanında avukatlık faaliyeti göstermektedir.
Devamını Oku
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), sanık hakkında kurulan mahkumiyet hükmünün, belirli şartların varlığı halinde hukuki bir sonuç doğurmaması ve sanığın belirlenen denetim süresi boyunca kasıtlı bir suç işlememesi kaydıyla davanın düşmesi sonucunu doğuran bir kurumdur.
HAGB ile aslında sanığın suçu tespit edilmiştir fakat hukuki yaptırıma dönüşmeden askıda kalmış gibidir.
HAGB kararı verilebilmesi için mahkemece hükmedilen hapis cezasının miktarının 2 yıl veya daha az süreli olması gerekir.
Adli para cezalarında ise miktar ne olursa olsun HAGB uygulanması mümkündür.
Kanuni düzenlemeye göre; sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, mahkemece sanığın tekrar suç işlemeyeceği yönünde olumlu bir kanaate varılması ve varsa mağdurun uğradığı maddi zararın aynen iade veya tazmin suretiyle giderilmesi şarttır. İlgili madde şu şekildedir:
Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 231/6: Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;
a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,
gerekir.
CMK m. 231/8: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi olması hâlinde, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine getirmesine,
karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
Bir kişinin adli sicil geçmişi, adli sicil kaydı ve adli sicil arşiv kaydı olmak üzere resmi kayıtlarda saklanıp iki katmanlıdır. Hukuki süreçlerin sonunda verilen kararların bu kayıtlara nasıl işlendiği, kişinin hayat boyu karşısına çıkacak bazı engellerin temelini oluşturur.
HAGB adli sicil kayıtlarında normal bir sabıka kaydı gibi görünmez. Bu kararlar, Adli Sicil Kanunu uyarınca bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Dolayısıyla, e-devlet üzerinden veya adliyeden alınan standart bir adli sicil belgesinde (sabıka kaydı) HAGB kararı yer almaz. Bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından istenildiğinde görünür hale gelir.
HAGB kararları denetim süresi sonunda davanın düşmesiyle birlikte tamamen silinir; yani bu kayıtlar arşiv kaydına dahi dönüşmez.
Ancak hapis cezasının infaz edildiği durumlarda süreç farklıdır. Ceza infaz edildikten sonra kayıt adli sicilden silinerek arşiv kaydı haline gelir. Arşiv kaydının silinmesi için kural olarak 5 yıllık bir süre öngörülmüştür.
Denetimli serbestlik, cezaevinde bulunan hükümlünün dış dünyayla bağını koparmadan cezasının geri kalanını toplum içinde infaz etmesini sağlayan bir sistemdir. Bu süreç, sadece cezanın infazı değil, aynı zamanda hükümlünün denetim altında tutularak topluma uyum sağlamasını hedefler.
Denetimli serbestlikten yararlanabilmek için öncelikle infaz ve koşullu salıverme tarihine belirli bir sürenin kalmış olması gerekir. Mevcut yasal düzenlemeler uyarınca, iyi halli hükümlülerin koşullu salıverilmelerine 1 yıl veya daha az süre kaldığında, cezalarının geri kalanını denetimli serbestlik altında infaz etmelerine karar verilebilir. Bu süreçte kişi cezaevinden tahliye edilir ancak hukuki olarak hükümlü olmaya devam eder ve imza atma yükümlülüğüne tabi tutulur.
Denetimli serbestlik süreci boyunca belirlenen kurallara uyulması zorunludur. Hükümlü, kendisine tebliğ edilen programa uymaz, imza yükümlülüğünü ihlal eder veya denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlerse denetimli serbestlik kararı geri alınır. Bu durumda hükümlünün geri kalan cezasını çekmek üzere tekrar ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilir.
Hukuki süreçlerin sonuçları genellikle iş hayatında ve kamuya girişlerde hissedilir.
Kamu görevine girişlerde yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, standart adli sicil kaydından çok daha geniştir. Güvenlik soruşturması etkisi bağlamında, HAGB kararları veya denetimli serbestlik süreçleri, ilgili kurumun yönetmeliğine ve kadronun niteliğine göre engel teşkil edebilir.
Özel sektör işverenleri genellikle adaydan e-devlet üzerinden alınan adli sicil kaydını talep eder. HAGB kararları bu belgede görünmediği için özel sektördeki iş başvurularında bir sorun teşkil etmez. Ancak denetimli serbestlik süreci devam eden bir kişinin mesai saatleri içindeki imza yükümlülükleri veya yurtdışı çıkış yasakları iş ilişkisini etkileyebilir. İnfazı bitmiş ve arşive alınmış kayıtlar ise özel sektörde işverenin inisiyatifine bağlı bir değerlendirme konusudur.
Adli sicil kaydı, cezanın infazıyla birlikte sistem tarafından genellikle otomatik olarak arşive alınır. Ancak arşiv kaydı silme işlemi için belirli sürelerin geçmesi ve halen daha silinmediyse Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’ne başvuru yapılması şarttır. Ceza mahkumiyeti ile ilgili arşiv kaydı, kural olarak 5 yılın sonunda silinebilir.
Mahkumiyet hükmü ile mahrum kalınan durumlar ve buna bağlı olan hak yoksunlukları, cezanın infazı tamamlanana kadar devam eder. Ancak ceza infaz edildikten sonra dahi devam eden yasakların kaldırılması için yasaklanan hakların geri verilmesi hakkında karar verilmesiyle kişinin cezasını iyi halle tamamladığını ve topluma yeniden entegre olduğunu mahkeme kanalıyla tescil eder.
HAGB kararı sonrası denetim süresi içinde yeni bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması halinde, mahkeme askıya aldığı hükmü açıklar. Bu durumda verilen ceza kesinleşir ve infaz aşamasına geçilir. Hükmün açıklanmasıyla birlikte karar artık adli sicil kaydına (sabıka kaydı) işlenir ve kişi için tüm hukuki sonuçlar doğmaya başlar.
Denetimli serbestlik süresinin başarıyla tamamlanması, cezanın infaz edildiği anlamına gelir. İnfazın tamamlanmasıyla birlikte ilgili kayıt, kural olarak adli sicilden (sabıka kaydı) silinerek arşiv kaydına alınır. Ancak bu kaydın arşivden de tamamen silinmesi, suçun niteliğine ve alınan cezanın miktarına göre farklı sürelere tabidir:
Konu ile ilgili dikkatinizi çekebilecek makalelerimize aşağıda yer verdik. İlgili makaleye ulaşabilmek için başlığın üzerine tıklayabilirsiniz.