Elektronik Kelepçe
Elektronik kelepçe, şüpheli, sanık veya hükümlülerin elektronik yöntem ve araçlarla toplum içinde takibini ve denetimini sağlamak amacıyla tasarlanmış bir elektronik izleme sistemidir. Bu sistem, mağdurun ve toplumun korunmasını destekleyen önleyici tedbirlerden biri olarak işlev görür. Elektronik kelepçeler, genellikle bilek veya ayak bileğine takılan bir cihazdan oluşur ve GPS veya diğer izleme teknolojileri aracılığıyla kişinin konumunu sürekli olarak izler. Böylece, ceza infazı sürecinde bireylerin topluma entegrasyonu kolaylaştırılırken, aynı zamanda suça eğilimli davranışların önlenmesi hedeflenir. Elektronik kelepçe, ceza adalet sisteminde alternatif bir denetim aracı olarak önemli bir rol oynamaktadır.
Elektronik Kelepçe Hangi Suçlara Uygulanır?
Elektronik kelepçe, suçların soruşturma ve kovuşturma aşamalarında adli kontrol tedbiri olarak kullanılabilir. Her ne kadar bu tedbir, şartları mevcut olduğunda her suç için uygulanabilse de, en çok elektronik kelepçe kararının verildiği suçlar, tutuklamanın katalog suçları olarak bilinen ağır suçlar arasındadır. Elektronik kelepçe uygulanabilecek başlıca suçlar şunlardır:
- Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (TCK md.76, 77, 78)
- Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (TCK md.79, 80)
- Kasten adam öldürme suçu (TCK md.81, 82, 83)
- Kasten yaralama (TCK md.86/3 b, e, f)
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama (TCK md.87)
- Kadına karşı işlenen kasten yaralama suçu
- Sağlık personeline görev sırasında işlenen kasten yaralama suçu
- İşkence suçu (TCK md.94, 95)
- Cinsel saldırı suçu (TCK md.102, birinci fıkra hariç)
- Çocukların cinsel istismarı (TCK md.103)
- Hırsızlık suçu (TCK md.141, 142)
- Gasp suçu (TCK md.148, 149)
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK md.188)
- Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK md.220/2, 7, 8 hariç)
- Devletin güvenliğine karşı suçlar (TCK md.302, 303, 304, 307, 308)
- Anayasal düzene karşı suçlar (TCK md.309, 310, 311, 312, 313, 314, 315)
- 6136 sayılı Kanun’da silah kaçakçılığı (m.12)
- 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nda zimmet suçu (m.22/3-4)
- 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan suçlar
- 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nda suçlar (m.68, 74)
- 6831 sayılı Orman Kanunu’nda kasten orman yakma suçu (m.110/4-5)
- 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nda suçlar (m.33)
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 7/3 maddesinde belirtilen suçlar
Elektronik Kelepçe Takılma Şartları Nelerdir?
Elektronik kelepçe, tutuklamaya alternatif bir tedbir olarak kullanılabilir ve çeşitli şartlara bağlı olarak uygulanır. Bu şartlar, adli kontrol tedbirleri ile infaz aşamasındaki durumlar olarak iki ana başlıkta incelenir:
1. Adli Kontrol Tedbiri Olarak Elektronik Kelepçe Takılma Şartları
Adli kontrol tedbiri olarak elektronik kelepçe takılması, tutuklama sebeplerinin varlığına bağlı olarak gerçekleşebilir. Aşağıda bu şartlar belirtilmiştir:
- Kuvvetli Suç Şüphesi: Elektronik kelepçe takılması için şüpheli veya sanık hakkında kuvvetli suç şüphesinin somut delillerle desteklenmesi gerekir. Bu, kişinin suçu işlediğine dair yüksek bir ihtimalin bulunmasını ifade eder.
- Tutuklama Nedeni: Kuvvetli suç şüphesine ek olarak, tutuklama nedeni de bulunmalıdır. Bu nedenler arasında şüpheli veya sanığın kaçma şüphesinin bulunması, delilleri karartma riski veya katalog suçlardan birinin işlendiğine dair somut delillerin varlığı yer alır.
- Kaçma Şüphesi: Şüpheli ya da sanığın kaçacağına dair somut olgular varsa, elektronik kelepçe takılması bir tedbir olarak kullanılabilir.
- Delilleri Karartma Şüphesi: Delilleri karartma ihtimalinin bulunması, elektronik kelepçenin uygulanmasına neden olabilir.
- Katalog Suçlar: Kanunda açıkça belirtilen katalog suçlar (kasten öldürme, yağma gibi) işlendiğinde, tutuklama ve elektronik kelepçe tedbiri uygulanabilir.
2. İnfaz Aşamasında Elektronik Kelepçe Takılma Şartları
İnfaz aşamasında elektronik kelepçe, hükümlünün durumuna ve cezasının infaz rejimine göre uygulanabilir. Bu aşamada, hükümlüye elektronik kelepçe takılması infaz hakimliği tarafından belirlenir. Elektronik kelepçe ile infaz edilen hapis cezaları, hükümlünün konutta infaz edilmesi veya belirli bölgelere gitme yasağı gibi durumları içerebilir.
Elektronik kelepçe, gerek adli kontrol sürecinde, gerekse infaz aşamasında, toplum güvenliğini sağlamak ve kişinin denetimli serbestliğini desteklemek amacıyla önemli bir araç olarak kullanılmaktadır.
Elektronik Kelepçe Takılması Tedbirinin Süresi
Tedbir kararlarına karşı yapılan itirazı inceleyecek merci, itiraz talebinin kabulüne veya reddine, verilen tedbir kararının kaldırılmasına, uygun görülecek başka bir tedbirle değiştirilmesine veya aynen devamına karar verebilir. Elektronik kelepçe uygulanması kararı en fazla 6 ay için verilebilir.
Elektronik Kelepçe Tedbiri Nasıl Uygulanır?
Elektronik kelepçe tedbiri, özellikle konutu terk etmeme (ev hapsi) veya belirli bir yerleşim bölgesini terk etmeme durumlarında uygulanır. Bu tedbir, kişinin belirlenen alanın dışına çıkmasını engellemek amacıyla, Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri uyarınca yürürlüğe girer.
Elektronik kelepçe, kişinin yaşadığı konut ya da belirlenen yerleşim bölgesini merkez alarak takılır ve bu sınırlar içinde hareket etmesine izin verir. Örneğin, konutu terk etmeme tedbiri verildiğinde, kişinin yaşadığı evin çevresi sistemde kısıtlı alan olarak belirlenir. Bu sınırlar içinde hareket etmesi sağlanırken, kararda belirtilen zaman diliminde kişinin konutunda bulunup bulunmadığı sürekli olarak Elektronik İzleme Merkezi tarafından denetlenir.
Eğer kişi belirlenen alanın dışına çıkarsa veya kelepçeyi açarsa, sistem ihlal sinyali gönderir. Bu sinyal, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü'ne bağlı Elektronik İzleme Merkezi’ne ulaşır ve yetkililer derhal haberdar olur. Kelepçenin çıkarılması ya da sinyalin engellenmesi tedbirin ihlali anlamına gelir ve bu durumda kişi hakkında tutuklama kararı verilebilir.
Tedbir süresince, kişinin hareketleri sıkı bir şekilde denetlenir ve elektronik kelepçe ile sürekli izlenir. Bu uygulama, tedbir kararına uyan kişinin topluma zarar verme ya da kaçma riskini önlemek amacıyla devreye girer.
Elektronik Kelepçe Takılması Kararı Vermeye Yetkili Mahkeme
Elektronik kelepçe takılmasına karar verilmesi hem soruşturma hem de kovuşturma aşamasında farklı mahkemelerin yetkisine bağlıdır. Ayrıca, cezanın infazı aşamasında da elektronik kelepçe takılması kararını verecek yetkili bir yargı mercii bulunur.
1. Adli Kontrol Tedbiri Olarak Elektronik Kelepçe Takılması Kararı
Elektronik kelepçe takılarak uygulanabilecek adli kontrol tedbiri için yürütülen bir soruşturma veya kovuşturma bulunmalıdır. Bu aşamalarda karar vermeye yetkili mahkemeler şunlardır:
- Soruşturma Aşamasında: Soruşturma aşamasında elektronik kelepçe kararı verme yetkisi Sulh Ceza Hakimliği’ne aittir. Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hakimi, şüpheli hakkında elektronik kelepçe takılmasına yol açacak adli kontrol kararını verebilir. Soruşturma aşamasında tutuklamaya itiraz edildiğinde, Asliye Ceza Mahkemesi de bu kararı verebilir ve şüpheliyi elektronik kelepçe takılarak serbest bırakabilir. Yetkili Sulh Ceza Hakimliği ise suçun işlendiği yerin sulh ceza hakimliğidir.
- Kovuşturma Aşamasında: Kovuşturma aşamasında elektronik kelepçe kararını, davaya bakan mahkeme verir. Ceza davasına bakan mahkemenin kararına itiraz edilmesi halinde, itirazı inceleyen ceza mahkemesi de bu kararı verebilir.
2. Cezanın İnfazı Aşamasında Elektronik Kelepçe Kararı
Cezanın infazı aşamasında elektronik kelepçe takılması gerektiğinde bu kararı İnfaz Hakimliği verir. Hükümlünün cezasının infaz edildiği yerin infaz hakimliği yetkilidir. İnfaz sürecinde hükümlünün durumuna göre elektronik kelepçe takılmasına karar verilir ve bu süreçte infaz hakimliği kararları uygular.
Elektronik Kelepçe İtirazı ve İtiraz Süresi
Elektronik Kelepçe kararına karşı, tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından Aile Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir.
Elektronik Kelepçe İhlali Suçu ve Cezası
Elektronik kelepçe, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne ait bir kamu malıdır. Bu nedenle, tedbir yükümlüsü veya üçüncü bir kişi tarafından elektronik kelepçenin kasten kırılması halinde kamu malına zarar verme suçu oluşur. Kamu malına zarar verme suçu, TCK m.152/1-a maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, elektronik kelepçeyi kırmak suretiyle kamu malına zarar veren kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Kadına Yönelik Şiddet Dosyalarında Elektronik Kelepçe
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında verilen uzaklaştırma ve yaklaşmama kararlarının etkin şekilde uygulanabilmesi için şiddet uygulayan kişinin teknik araç ve yöntemlerle izlenmesine karar verilebilir. Bu uygulamada şiddet uygulayana elektronik kelepçe takılırken, korunan kişiye de bir takip cihazı verilebilir. Şiddet uygulayan kişi korunan kişiye belirlenen mesafeden fazla yaklaştığında sistem uyarı verir ve kolluk birimleri derhâl müdahale eder.
Elektronik Kelepçe ile Ev Hapsi Arasındaki Fark
Elektronik kelepçe, bir izleme aracıdır; kişinin bulunduğu yerin veya belirli bölgelere yaklaşıp yaklaşmadığının takip edilmesini sağlar. Konutu terk etmeme yükümlülüğü (ev hapsi) ise ayrı bir adli kontrol tedbiridir ve kişinin konutundan çıkmasını yasaklar. Uygulamada bu iki tedbir çoğu zaman birlikte uygulanır: Kişinin evden çıkmama yükümlülüğüne uyup uymadığı elektronik kelepçe ile denetlenir. Ancak elektronik kelepçe, ev hapsi olmaksızın yalnızca belirli bir bölgeye girme yasağının denetimi için de kullanılabilir.
Elektronik Kelepçeyle Günlük Yaşam
- Cihazlar genellikle günlük kullanıma ve suya karşı dayanıklı olarak tasarlanır; ancak kullanım koşullarına ilişkin olarak denetimli serbestlik müdürlüğünün verdiği talimatlara uyulmalıdır.
- Cihazın şarjı düzenli olarak yapılmalıdır. Şarjın bitmesi sistemde ihlal uyarısı oluşturabilir.
- Tedbir kapsamında izin verilen saatler ve bölgeler dışında hareket edilmemelidir.
- Hastane, iş veya zorunlu bir mazeret nedeniyle izin dışı bir yere gidilmesi gerekiyorsa, önceden yetkili makamdan izin alınmalıdır.
- Cihazda arıza oluşması hâlinde denetimli serbestlik müdürlüğüne derhâl bilgi verilmelidir.
Elektronik Kelepçeyi Çıkarmak veya Zarar Vermek
Elektronik kelepçenin izinsiz çıkarılması, kırılması veya işlevsiz hâle getirilmesi tedbirin ihlali anlamına gelir. Adli kontrol kapsamında takılan kelepçeye zarar verilmesi hâlinde kişi hakkında tutuklama kararı verilebilir. İnfaz aşamasında takılan kelepçelerde ise ihlal, denetimli serbestlik tedbirinin kaldırılarak kalan cezanın cezaevinde çektirilmesine yol açabilir. Ayrıca cihaz kamu malı olduğundan mala zarar verme suçundan da soruşturma başlatılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Elektronik kelepçe takılan kişi çalışabilir mi?
Mahkeme veya denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından izin verilen saatler ve güzergâhlar dahilinde çalışmaya devam edilebilir. Çalışma durumunun belgelendirilmesi ve tedbir kararında bu hususun düzenlenmesi gerekir.
Elektronik kelepçe ile yurt dışına çıkılabilir mi?
Hayır. Elektronik kelepçe tedbiri uygulanan kişiler hakkında genellikle yurt dışına çıkış yasağı da bulunur. Kelepçe sistemi yurt içinde izleme için tasarlanmıştır.
Elektronik kelepçe kararına itiraz edilebilir mi?
Adli kontrol kapsamında verilen elektronik kelepçe kararlarına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. Ayrıca tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi her zaman talep edilebilir.
